BMW R75 – Sahara

BMW R75- Sahara

bmw sahara r75

Kolejny zabytek w naszej kolekcji to słynny motor z okresu II Wojny Światowej BMW R75 zwanym Sahara. Motor jest w pełni złożony z oryginalnych części. Aby dopasować wygląd R75 do dzisiejszych czasów niektóre elementy zostały pokryte chromem.

Historia

W latach trzydziestych w różnych europejskich armiach zrodziła się idea wyposażenia oddziałów w motocykle z wózkiem bocznym. Pojazd taki miał umożliwiać przenoszenie na front i udział w walce trzech żołnierzy z pełnym wyposażeniem. Już wtedy zdawano sobie sprawę, że budowane wcześniej motocykle nie spełnią oczekiwań. W listopadzie 1937 roku OKH postawiło przed przemysłem motoryzacyjnym (Zündapp, BMW) zadanie opracowania konstrukcji ciężkiego, terenowego motocykla z koszem. Firma BMW nie startowała od zera. Już w 1934 roku odbyła się pierwsza, zimowa jazda próbna motocykla wyposażonego w napęd koła wózka bocznego. Próba ta zrodziła legendę wśród fachowców i stało się prawie pewne, że BMW zastosuje podobny rodzaj napędu. W nowej konstrukcji znalazł zastosowanie rozwinięty wcześniej widelec teleskopowy. W terenie amortyzował on szybciej i lepiej od stosowanych wcześniej pół-resorów.

bmw sahara r75

Charakterystyka podstawowych elementów motocykla BMW R 75:

Silnik BMW R 75 jest konstrukcją górnozaworową, dwucylindrową typu boxer, o pojemności 750 ccm. Czasy rozrządu, komora spalania i inne elementy zostały tak dobrane, aby osiągnąć nie maksymalną moc, lecz długotrwałą żywotność i sprawność (26 KM przy 4400 o/min). Silnik osiąga maksymalny moment obrotowy przy 3600 o/min. Głowice wykonane są z aluminium i bogato ożebrowane, zapewniając doskonałe chłodzenie nawet przy jeździe tempem marszowym. Zastosowano łożyska rolkowe. Wałek rozrządu i pompa olejowa napędzane są kołami zazębionymi z kołem na wale korbowym. Suche, jednotarczowe sprzęgło pod względem siły sprzęgania porównywalne jest ze sprzęgłami stosowanymi w ówczesnych średniej mocy samochodach. Umieszczony na obudowie skrzyni biegów mokry filtr zasilał w powietrze dwa gaźniki typu Graetzin 24/1 oraz Graetzin 24/2. W celu wyeliminowania uzależnienia od niepewnych akumulatorów zrezygnowano z zapłonu bateryjnego na rzecz zapłonu iskrownikowego. Stosowano iskrowniki Noris Typ ZG 2 lub Bosch FJ 2R 134.

silnik bmw r75

Skrzynia biegów dysponuje czterema biegami szosowymi i jednym biegiem wstecznym. W czasie jazdy w ciężkim terenie istnieje możliwość wykorzystania trzech biegów terenowych. Usiłowanie włączenia czwartego biegu terenowego prowadzi do przesunięcia dźwigni przełączającej teren/szosa do pozycji neutral i rozłączenia napędu. Biegi szosowe mogą być przełączane noga lub ręką. Przy nożnym sterowaniu dźwignią zmiany biegów, dźwignia ręczna może spełniać role wskaźnika biegów. Bieg wsteczny i biegi terenowe mogą być sterowane tylko ręcznie. Celem wyeliminowania twardych uderzeń występujących w trakcie przełączania biegów, pomiędzy skrzynia biegów a mechanizmem napędowym koła zastosowano na wyjściu ze skrzyni biegów przegub krzyżakowy z gumowymi poduszkami.

skrzynia biegow r75

Napęd koła tylnego i koła kosza. Oba koła są napędzane poprzez dzielący rozkład sił (70% koło tylne, 30% koło wózka koszowego), mechanizm różnicowy wyposażony w blokadę.

Hamulce. Po raz pierwszy w motocyklu z wózkiem bocznym zastosowano hamulce hydrauliczne obsługujące koło tylne i koło wózka. Szczękowy hamulec koła przedniego sterowany jest, poprzez linkę, dźwignią umieszczoną na kierownicy. Bębny hamulcowe o średnicy 250 mm wielkością odpowiadają bębnom stosowanym w średniej wielkości samochodach osobowych. Przy odczepieniu wózka bocznego podwójny zawór automatycznie zamyka przepływ płynu w układzie hamulcowym.

Rama. Rozkładana rama zachowująca dużą stabilność miała podstawową zaletę. W razie uszkodzenia nie trzeba było dokonywać wymiany całej ramy, wystarczało wymienić uszkodzony element. Oddział zmotoryzowany, w skład którego wchodziło 10 do 12 motocykli, miał na stanie trzy zapasowe ramy. Było nieprawdopodobne , aby we wszystkich pojazdach awarii uległa ta sama część ramy. Widelec teleskopowy znany z motocykli solo, otrzymał wzmocnienie uwzględniające większy ciężar samego motocykla, jak i przewidywane większe obciążenia trakcyjne w terenie. Dwustronnie działające amortyzatory olejowe zapewniały szczególnie “miękkie” zachowanie w terenie. Zaletę tych amortyzatorów stanowiło to, że napełnione były olejem silnikowym, co było szczególnie ważne w warunkach frontowych.

Wózek boczny. Rama wózka jest konstrukcją powstałą z zespawanych mocnych, grubościennych rur. Koło amortyzowane jest pchanym wahaczem , stanowiącym jednocześnie obudowę napędu. Efekt amortyzowania osiągnięto poprzez umieszczoną (wraz z wałkiem napędowym) w tylnej rurze ramy rurę skrętną. Kosz zawieszony jest z tyłu na dwóch półresorach, a z przodu dwoma uchwytami obejmującymi tuleje gumowe.

wozek boczny r75 bmw

Zbiornik paliwa. W pierwszej wersji zbiornik miał na wierzchu pojemnik na narzędzia. Później umieszczono tam filtr powietrza. Zużycie paliwa oscyluje pomiędzy 6 a 7 litrami na 100 km. Są to wartości według naszych dzisiejszych doświadczeń.

zbiornik paliwa R75 bmw sahara

Koła. Wszystkie koła są nawzajem wymienne i bardzo solidnie zbudowane. Szczególną stabilność zapewniają im masywne obręcze i grube szprychy. Żywotność opon o wymiarach 4,50 x 16 jest, w porównaniu do typowych opon motocyklowych, 3 do 5 razy większa.

Zdobywane przez warsztaty frontowe doświadczenia owocowały zmianami wprowadzanymi przez inżynierów BMW. W latach 1941-1944 wyprodukowano 16 545 sztuk motocykli.

Najważniejsze zmiany w powiązaniu z numerem ramy:

Numer ramy Opis
750 000 Początek produkcji
751 301 Wzmocnienie dźwigni hamulca nożnego (pedał zmieniony z kwadratowego na prostokątny). Wbudowanie wzmocnionego wodzika mecha nizmu blokującego mechanizm różnicowy.
752 350 Wzmocnienie sprężyny podtrzymującej w skrzyni biegów.
753 808 – 757 250 Usunięcie odpowietrznika w śrubie zamykającej widelec (wczesny model przedniego widelca z osłonami blaszanymi).
756 001 Zmieniono grubość sprężyn przedniego widelca z 7 mm na 7,25 mm.
756 523 Zrezygnowano ze światła pozycyjnego i światła stop na koszu.
Numer ramy 757 009 Do tego numeru zabezpieczano dolną osłonę widelca tylko poprzez przekręcenie na nakrętce.
Numer ramy 757 010 – 762 259 W podanym zakresie numerów osłona dolna widelca miała sprężyste zabezpieczenie przed odkręcaniem się. W tym czasie odstąpiono także od przedłużonej wersji osłony widelca.
758 001 Na zewnętrznej śrubie zaciskowej łącznika kulistego ramy kosza zamocowano hak holowniczy.
758 015 Zmieniona dźwignia w skrzyni biegów umożliwiła wykorzystywanie wszystkich czterech biegów terenowych. Wcześniej, przy ustawieniu ręcznej dźwigni zmiany biegów w pozycji “teren” (Gelände), można było używać tylko trzech pierwszych biegów. Przy próbie wrzucenia 4. biegu dźwignia ustawiała się w pozycji neutralnej i dalsza jazda możliwa była po ustawieniu dźwigni w pozycji “szosa” (Straße).
758 600 Nowy przedni błotnik (węższy i z większym prześwitem do opony). Zmieniono jednocześnie tylny uchwyt przedniego błotnika (spełniający także rolę podstawki) oraz jego uchwyt przedni (górny).
759 050 Zrezygnowano za spawania do ramy lewej podstawy półresora na rzecz jej przykręcania.
759 580 śruba z łbem sześciokątnym uchwytu akumulatora została zmieniona na śrubę przetyczkową (łatwiejszy montaż i demontaż).
760 704 Nowy, wygięty uchwyt lewego podnóżka pasażera (zapewnił wyższe położenie podnóżków).
761 001 Nowy podnóżek pasażera. Zmiana położenia głębiej i przesunięcie do przodu.
761 250 Nowy tylny węższy błotnik.
762 260 Zmieniono osłony blaszane przedniego widelca na osłony gumowe.

Najbardziej widoczną zmianą jakiej dokonano, było usunięcie umieszczonego na skrzyni biegów mokrego filtra powietrza. Nowy filtr powietrza, zrobiony z filcu, umieszczony został na zbiorniku paliwa. Pierwotnie filtr ten nie miał przesłony powietrza. Dopiero później zastosowano przesłon z zaworem automatycznie napowietrzającym. Zbiorniki paliwa różniły się emblematami na nich umieszczonymi. Mógł to być emblemat w barwach BMW i przykręcany do zbiornika. Mógł to być też duży znaczek tłoczony bezpośrednio w blasze zbiornika.

Do innych zmian należało pogrubienie rur, z których wykonana była rama. Gaźniki otrzymały większe powierzchniowo osłony termiczne. Dźwignia blokady mechanizmu różnicowego otrzymała lepsze zabezpieczenie, eliminujące możliwość przypadkowej zmiany położenia.

Zmiany w silniku:

  • dźwigienki zaworowe uzyskały, w miejsce łożyskowania na igiełkach, łożyskowanie na stalowych tulejkach,
  • nowe, lepsze uszczelnienie mocowania uchwytu osi dźwigienki zaworowej,
  • mocowanie odrzutnika oleju jedną śrubą zamiast trzema.

Źródło informacji: Tadeusz Pawlak

Zundapp KS 750

zundapp

Zündapp KS 750 – motocykl wojskowy, produkcji niemieckiej, z okresu II wojny światowej.

Historia

W 1937 niemieckie dowództwo złożyło zamówienie na opracowanie konstrukcji motocykla wojskowego o podwyższonych możliwościach jazdy w terenie (z napędem koła wózka bocznego). Miał on posiadać prześwit 150 mm. Prześwit błotników miał umożliwiać montaż na kołach łańcuchów śniegowych. Maksymalna prędkość, miała wynosić 90 km/h. Stała prędkość marszowa, miała odpowiadać szybkości poruszania się piechoty i wynosić 3 – 4 km/h. Pojazd miał posiadać jarzmo do mocowania karabinu maszynowego MG-34 oraz przewozić 3 żołnierzy z pełnym oporządzeniem. Zamówienia otrzymały trzy firmy: DKW, BMW i Zündapp. Już na początku odpadła firma DKW, która zaproponowała motocykl typu NZ 500. Ostatecznie do produkcji skierowano pojazdy obu pozostałych firm. Były to motocykle BMW R75 i Zündapp KS 750. Pojazd firmy Zündapp, został uznany za lepszą konstrukcję. Zaproponowano nawet BMW jego licencyjną produkcję. Fabryka odmówiła i uzyskała zamówienia na dostawy motocykli swojej konstrukcji. Nakazano jednak przeprowadzić unifikację niektórych podzespołów. W rezultacie oba pojazdy miały identyczne: napędy tylnego koła z mechanizmem różnicowym, hamulce hydrauliczne oraz obręcze kół. Uprościło to nieco dostawy części zamiennych. Produkcja motocykla rozpoczęła się w 1940 roku. Wyprodukowano wtedy tzw. Null Serie, liczącą 7 pojazdów. Produkcja była kontynuowana do 1948 roku i wyniosła łącznie 18 695 szt. Po wojnie motocykle były produkowane (ok. 350 szt.) na potrzeby armii USA. Dodatkowo nieznaną ilość pojazdów “wyprodukowano” w warsztatach polowych. Zdarzało się, że z dwóch – trzech uszkodzonych motocykli powstawał jeden “nowy”.
W trakcie produkcji, motocykl przechodził modyfikacje. W celu zapobieżenia blokowaniu koła przez błoto, wydłużono widelec zawieszenia o 10 mm. Zmieniono sposób mocowania zbiornika paliwa. Zaprzestano umieszczania na ramie poduszek chroniących kolana. Zmieniono filtr powietrza dostarczanego do gaźnika. Zamiast filtra mokrego, który często zamarzał w warunkach frontu wschodniego, zastosowano filtr wirowy z podgrzewaczem. Od 1943 zmieniono materiały z których wykonywano niektóre elementy.

Służba

Motocykle Zündapp KS 750 były stosowane przez wszystkie rodzaje wojsk armii niemieckiej, na wszystkich frontach 2 wojny światowej. Wykorzystywane były do zadań rozpoznawczych, łącznikowych, transportowych, układania kabli telefonicznych itp. Stosowano je także do holowania lekkich dział.

Konstrukcja

Rama motocykla wykonana była ze stalowych elementów tłoczonych, rur o przekroju owalnym i spawanych profili zamkniętych. Była ona bardzo sztywna i odporna na duże obciążenia. Tylne koło miało zawieszenie sztywne. Przednie miało amortyzację sprężynową. Napęd stanowił dwucylindrowy silnik gaźnikowy, czterosuwowy w układzie widlastym (cylindry były rozchylone pod kątem 170°) o mocy 26 KM przy 4000 obr/min. Pojemność skokowa wynosiła 751 cm?. Średnica cylindra wynosiła 75 mm, a skok tłoka 85 mm. Silnik zasilany był przez pojedynczy, jedno gardzielowy gaźnik Solex 30 BFRH z mechanizmem rozruchowym sterowanym dźwigienką umieszczoną na lewej pokrywie silnika. Iskrownik Norris ZG 2a lub Bosch FJ 2R z regulatorem przyśpieszenia zapłonu. Przeniesienie napędu odbywało się przez suche wielotarczowe sprzęgło, skrzynię biegów, wałek napędzający mechanizm różnicowy z blokadą oraz obudowanego wału napędzającego koło wózka. Blokadę mechanizmu różnicowego można było włączyć kiedy jedno z kół utraciło przyczepność. Skrzynia biegów posiadała cztery biegi szosowe, cztery biegi terenowe oraz cztery biegi wsteczne. Posiadała ona jednak blokadę w mechanizmie przełączania biegów, która pozwalała włączać tylko pierwszy bieg terenowy i pierwszy bieg wsteczny. Przedni hamulec motocykla – bębnowy mechaniczny. Hamulec tylny motocykla oraz koła wózka – hydrauliczny. Pojazd był wyposażony w koła z oponami o wymiarach 4,50-16 umieszczonymi na felgach 3,00Dx16. Przednie koło motocykla pompowane było do ciśnienia 1,5 atm, tylne koło – 2,75 atm, a koło wózka – 1,9 atm. Zużycie paliwa, przy prędkości 60 km/h na drodze asfaltowej, wynosiło 6 l/100 km. W terenie do 8,5 l/100 km.

Pojazd wyposażony był w wózki boczne typu BW 40 lub nieco uproszczone BW 34. Ich koła były amortyzowane przez drążek skrętny lub rurę skrętną i pracującą wahaczowo obudowę mechanizmu napędowego.

Produkcja w latach 1939/1948

Rok Liczba sztuk Numer ramy
1939 2 (prototypy)
1940 7 600 000 – 600 006
1941 288 600 007 – 600 295
1942 7228 600 296 – 607 523
1943 7131 607 524 – 614 654
1944 3515 614 655 – 618 169
1945 115 618 171 – 618 284
1946 205 620 001-
1947 76
1948 68 620 349
Dane podstawowe
Państwo III Rzesza Niemiecka
Producent Zündapp
Typ pojazdu wojskowy motocykl z bocznym wózkiem
Trakcja kołowa
Załoga 3 osoby
Historia
Prototypy 1938
Produkcja 1940 – 1948
Wyprodukowano 18 695 szt.
Dane techniczne
Silnik gaźnikowy, czterosuwowy, dwucylindrowy, widlasty (kąt rozchylenia cylindrów – 170°) o pojemności skokowej 751 cm2 i mocy 26 KM
Transmisja mechaniczna
Poj. zb. paliwa 23 l
Długość 2,38 m
Szerokość (z wózkiem) 1,65 m
Wysokość 1,01 m
Prześwit 0,12 m
Masa (z wózkiem) 300 kg
Osiągi
Prędkość 95 km/h
Zasięg 300 – 320 km